Taweepong Santipattanakul

เล่มนี้พยายามชวนเรากลับไปตั้งคำถามว่า จริงๆ แล้วมนุษย์เห็นแก่ตัวและพร้อมทำร้ายกันขนาดนั้นไหม มีบางช่วงที่ผมยังติดนิดๆ แต่ส่วนใหญ่ก็เห็นด้วยครับ สิ่งที่ผมชอบคือการนำเหตุการณ์และการทดลองทางจิตวิทยาที่คนคุ้นเคยมารื้อดูใหม่ ทำให้เห็นว่ามนุษย์อาจไม่ได้เลวร้ายโดยธรรมชาติเสมอไป บางครั้งระบบ อำนาจ หรือเรื่องเล่าที่เราเชื่อต่อๆ กันมา มันปั่นให้เรามองกันในแง่ร้ายเกินไป คือไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ทุกคนเป็นคนดี แค่สะกิดว่าเราอาจกำลังถูกบิดเบือน และมุมดีๆ ของมนุษย์มีมากกว่าที่เรื่องเล่าด้านลบเหล่านั้น รวมๆ แล้ว เนื้อหาไม่ได้หวือหวาหรืออบอุ่นอย่างที่คาดหวังตอนเห็นชื่อเล่ม แต่การค่อยๆ ทำความเข้าใจตั้งแต่บทแรกจนถึงบทส่งท้าย โดยเฉพาะกฎสิบข้อในการใช้ชีวิตช่วงท้าย อันนี้ชอบและเห็นด้วยทุกข้อเลย

เล่มนี้เข้มที่สุดในปีนี้สำหรับผมละ เนื้อหาแน่นปึ้ก ดีที่ผู้เขียนเล่าสนุกผู้แปลก็เก่งมากเข้าใจง่าย ไม่งั้นผมคงพับไปแล้ว ความน่าสนใจคือเล่มนี้ไม่มองความเหลื่อมล้ำเป็นแค่เรื่องรายได้และเศรษฐกิจ แต่โยงกับสงคราม วิกฤตต่างๆ และนโยบายการเมือง ที่มันเป็นสารตั้งต้นของกติกาที่นำไปสู่เหลื่อมล้ำ อย่างบทที่พูดถึงเรื่องมรดก ที่มันมีอำนาจเหนือรายได้ เอาง่ายๆ การสร้างเนื้อสร้างตัวของคนเรา นับวันๆ คนเก่ง คนขยัน มันจะยิ่งแพ้คนที่มีมรดกหรือเด็กบ้านรวยไกลขึ้นเรื่อยๆ เป็นอีกเล่มที่เพื่อนๆ จะได้เห็นภาพการเดินทางของระบบทุนนิยมในช่วงหลายร้อยปีจนถึงปัจจุบัน มีข้อเสนอและแนวคิดที่น่าสนใจ แน่นอนว่าความไม่เท่าเทียมทางเศรษฐกิจไม่ใช่แค่ปัญหาเศรษฐกิจ แต่เป็นปัญหาสังคมและการเมืองด้วย คนที่ชอบเรื่องประวัติศาสตร์เศรษฐกิจและการเมืองห้ามพลาดครับ

อะไรคืออาวุธที่แท้จริง ที่พาชนเผ่าหนึ่งก้าวสู่การครองโลก? Jared Diamond เป็นหนึ่งในนักเขียนที่เล่าเรื่องประวัติศาสตร์ที่ผมชอบมาก เล่มหนาๆ แบบนี้อ่านเพลินเลย แต่ถ้าผมจะสรุปทั้งหมดในไม่กี่ย่อหน้าซึ่งเป็นไปไม่ได้ ผมขอเอาแบบที่ตัวเองเข้าใจ ก็คือ ที่ไหนธรรมชาติเอื้อให้ปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ได้ง่าย คนที่นั่นจะไม่ต้องสาละวนหาอาหารทั้งวัน เลยมีเวลาไปคิดค้นพัฒนาสิ่งใหม่ๆ แปรรูปแล้วแลกเปลี่ยนอาหารกัน รวมตัวกันเป็นเมืองใหญ่ มีการปกครองเป็นระบบ สุดท้ายก็แข็งแกร่งพอจะไปขยายอิทธิพลเหนือกลุ่มอื่น  หรืออาจจะบอกว่า ที่พวกที่มีอิทธิพลและอำนาจอาจเพราะเกิดมามีโชคด้านภูมิศาสตร์ ไม่ใช่เพราะเกิดมาฉลาดกว่ากลุ่มอื่น แต่นั่นก็ไม่ใช่ทั้งหมดนะครับ ยังมีปัจจัยอีกหลายอย่าง เช่น โรคที่มากับสัตว์ สัตว์ที่เลี้ยงได้ พืชที่กินไม่ได้ แร่โลหะต่างๆ บอกเลยว่าเล่มนี้มันส์มาก เหมาะกับเพื่อนๆ ที่สนใจประวัติศาสตร์โลก ความเหลื่อมล้ำ ภูมิศาสตร์ และอำนาจ โดยเฉพาะคนที่เคยสงสัยว่าทำไมคนกลุ่มหนึ่งถึงว่างไปล่าอาณานิคมกลุ่มอื่น หรือต้องการเข้าใจปัจจัยต่าง ๆ ที่มีผลต่อการพัฒนาและล่มสลายของสังคมมนุษย์

เล่มนี้ Jared Diamond เสนอหลักไว้ 6 ข้อ ขอสรุปสั้นๆ คือ ยอมรับว่าวิกฤตเกิดขึ้นจริง รับผิดชอบต่อตัวเอง จัดลำดับความสำคัญของปัญหา เรียนรู้จากคนอื่น ยืดหยุ่น และทบทวนบทเรียนจากอดีต นี่คือหลักที่เขาใช้ตอนเผชิญวิกฤตในชีวิตตัวเอง ก่อนจะหยิบกรอบคิดเดียวกันมาขยายมองการฝ่าวิกฤตในสเกลระดับประเทศครับ มีกรณีศึกษา 6 ประเทศ 6 วิกฤตครับ ฟินแลนด์เจอแรงกดดันจากมหาอำนาจ ญี่ปุ่นเจอแรงบีบคั้นจากโลกภายนอก ชิลีเจอความแตกแยกในชาติ อินโดนีเซียเจอโจทย์เรื่องความหลากหลาย เยอรมนีเจอบาดแผลจากอดีต และออสเตรเลียเจอวิกฤตอัตลักษณ์ของชาติ การแบ่งว่าเรื่องไหนเล่ากว้าง เรื่องไหนเจาะลึกก็ทำได้ดีเลยล่ะ ใครที่ชอบเรื่องราวประวัติศาสตร์และวิกฤตการณ์ระดับประเทศ ติดใจลีลาการเล่าเรื่องของ Jared Diamond จากเล่มอื่นๆ เล่มนี้ห้ามพลาดนะครับ

ผมชอบวิธีเล่าของเล่มนี้ครับ ให้ประสบการณ์ที่เหมือนไปนั่งอยู่ในวงสนทนาด้วยกัน เป็นบทเรียนชีวิตที่มีคุณค่าและเรียบง่ายมากๆ แล้วผมเห็นด้วยอย่างยื่งเลยคือเรื่องสุขภาพและความสงบ ที่มันไม่ควรถูกเลื่อนไปเป็นรางวัลหลังเกษียณครับ ประสบการณ์ที่คุณมานิตฟื้นตัวจากอัมพฤกษ์จนกลับมาวิ่งมาราธอนได้ สุดยอดมากๆ หลัก 4อ คือ อาหาร อากาศ อารมณ์ และออกกำลังกาย ที่คุณมานิตได้แชร์ก็เป็นการย้ำว่าเราต้องดูแลชีวิตในวันที่ยังมีแรง ไม่ใช่รอให้ชีวิตส่งสัญญาณเตือนก่อน  เล่มนี้เหมาะกับเพื่อนๆ ที่กำลังทำงานหนักและอยากกลับมาทบทวนว่า สิ่งที่กำลังสร้างอยู่ยังเหลือพื้นที่ให้ชีวิตจริงๆ หรือไม่ เรื่องราวที่มีคุณค่าและอ่านสนุกแบบนี้ผมเชียร์ให้ทุกคนได้อ่านสักครั้งครับ