จากวังจันทร์สู่เวียงแหง ตามรอยนเรศวรมหาราช นอกกรอบประวัติศาสตร์ชาตินิยม

ตกตะกอน

“สงครามสมัยพระนเรศวรเป็นสงครามระหว่าง ‘กษัตริย์กับกษัตริย์’ หรือ ‘อาณาจักรอยุธยากับอาณาจักรหงสาวดี’ ไม่ใช่สงครามระหว่าง ‘ชาติไทย’ กับ ‘ชาติพม่า’” — ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ จากวังจันทร์สู่เวียงแหง ตามรอยนเรศวรมหาราช เป็นหนังสือสารคดีประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นท่ามกลางกระแสความตื่นตัวของสังคมไทย จากภาพยนตร์อิงประวัติศาสตร์เรื่องดัง ซึ่งกระตุ้นให้ผู้คนหันมาสนใจเรื่องราวของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช หนังสือเล่มนี้จึงทำหน้าที่พาผู้อ่านก้าวข้ามกรอบประวัติศาสตร์แบบเดิม ๆ ไปสำรวจแง่มุมทางประวัติศาสตร์ผ่านการค้นคว้าและลงพื้นที่จริง เนื้อหาและเรื่องราวในหนังสือ หนังสือเล่มนี้เขียนโดย สุเจน กรรพฤทธิ์ โดยใช้แนวทางการเล่าเรื่องแบบสารคดีเชิงวิเคราะห์ ผสมผสานระหว่างการศึกษาหลักฐานจากพงศาวดารหลายฝ่าย (รวมถึงหลักฐานฝั่งพม่าและมุมมองจากนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญ) กับการเดินทางลงพื้นที่จริงในสถานที่สำคัญต่าง ๆ ตั้งแต่จุดเริ่มต้น ณ พระราชวังจันทร์ จนถึงวาระสุดท้ายที่เวียงแหง  เนื้อหาชวนให้ผู้อ่านตั้งคำถามและทบทวนเรื่องราวคุ้นเคยในหน้าประวัติศาสตร์ เช่น เหตุการณ์การประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง การยิงพระแสงปืนข้ามแม่น้ำสะโตง หรือเรื่องราวเกี่ยวกับการทำยุทธหัตถี ว่ามีรายละเอียดทางประวัติศาสตร์อย่างไรเมื่อเทียบเคียงกับบันทึกของเพื่อนบ้านอย่างพม่า นอกจากนี้ ยังมีการหยิบประเด็นชวนคิด เช่น ความสัมพันธ์และการตัดสินใจของพระมหาธรรมราชา (พระราชบิดา) ในบริบทความขัดแย้งระหว่างอยุธยากับหงสาวดี จุดเด่นสำคัญคือการเสนอข้อถกเถียงใหม่ ๆ ทางประวัติศาสตร์ เช่น การวิเคราะห์พระนามที่แท้จริง หรือข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับสถานที่เสด็จสวรรคต ซึ่งผู้เขียนชี้นำไปทางเมืองเวียงแหง จังหวัดเชียงใหม่ มากกว่าเมืองหางในเขตประเทศพม่าตามที่เคยรับรู้กันมา ความเห็นหลังอ่าน แม้เนื้อหาบางส่วนจะมีความเชื่อมโยงกับเรื่องราวตามรอยพระนเรศวรที่เคยผ่านตามาบ้าง แต่กลวิธีการนำเสนอของหนังสือเล่มนี้มีความน่าสนใจมาก เพราะไม่ได้บอกให้เชื่อตามพงศาวดารกระแสหลักทันที แต่ชวนให้ใช้วิจารณญาณ วิเคราะห์ข้อมูลจากหลักฐานรอบด้าน และทำความเข้าใจบริบททางประวัติศาสตร์ในฐานะความขัดแย้งระดับอาณาจักรในยุคอดีต การตั้งคำถามต่อเหตุการณ์ต่าง ๆ ไม่ได้เป็นการลดทอนพระเกียรติคุณหรือพระปรีชาชาญของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชแต่อย่างใด ในทางกลับกัน มันกลับช่วยเติมเต็มมิติความเข้าใจให้เรามองเห็นภาพของพระองค์ได้อย่างลึกซึ้ง มีเหตุมีผล และอยู่บนพื้นฐานของหลักฐานที่น่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น  หนังสือเล่มนี้จึงเป็นงานสารคดีประวัติศาสตร์อีกเล่มที่คุ้มค่าแก่การอ่าน เปิดมุมมองใหม่ และทำให้การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสนุกชวนคิดกว่าที่เคย สำนักพิมพ์: สารคดี ฉบับที่อ่าน: พิมพ์ครั้งแรก ตุลาคม พ.ศ. 2550 ราคา: 250 บาท (ซื้อในราคาพิเศษ 99 บาท) วันที่ซื้อ: 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2555