กวีสยามนำเที่ยวกรุงเทพ มองประวัติศาสตร์ผ่านวรรณคดี

ตกตะกอน

นักเรียนวรรณคดีมักไม่อ่านประวัติศาสตร์ นักเรียนประวัติศาสตร์ก็ไม่อ่านวรรณคดี แย่ยิ่งไปกว่านั้นคือ นักเรียนทั้งสองพวกนี้ไม่คุยกัน วรรณคดีกับประวัติศาสตร์ของสยามประเทศเลยจืดชืด แห้งแล้ง ซ้ำซาก จำเจ น่าเบื่อหน่าย ไม่อร่อย ผมอยากอร่อย อยากอ่านวรรณคดีกับประวัติศาสตร์อย่างอร่อย — สุจิตต์ วงษ์เทศ กวีสยามนำเที่ยวกรุงเทพ เป็นหนังสือรวมบทประพันธ์ประเภท “นิราศ” จำนวน 9 เรื่อง และแหล่เทศน์อีก 1 เรื่อง ที่คัดสรรและร้อยเรียงขึ้นโดยมี สุจิตต์ วงษ์เทศ ทำหน้าที่เป็นบรรณาธิการ หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงงานวรรณศิลป์ให้อ่านเอาเพลินด้วยรสกวีโวหารเท่านั้น แต่ยังทำหน้าที่เป็นกระจกบานใหญ่สะท้อนประวัติศาสตร์สังคม วัฒนธรรม และวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของสามัญชนคนธรรมดาในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลตั้งแต่อดีตได้อย่างมีชีวิตชีวา ภาพสะท้อนประวัติศาสตร์ผ่าน 9 นิราศ หนังสือเล่มนี้แบ่งการนำเสนอออกเป็นนิราศเรื่องสำคัญ ๆ โดยมีนักเขียนและผู้เชี่ยวชาญร่วมเขียนบทนำและให้เกร็ดความรู้ในแต่ละเรื่อง พร้อมภาพถ่ายเก่าและแผนที่เส้นทางการเดินทางประกอบอย่างสมบูรณ์ ประกอบด้วย: *นิราศเมืองเพชรบุรี (หม่อมภิมเสน): นำเรื่องโดย ล้อม เพ็งแก้ว* นิราศคำกลอนเรื่องแรกในวรรณคดีไทยที่เหลือรอดมาถึงปัจจุบัน บันทึกการเดินทางจากปลายสมัยอยุธยา ล่องเรือผ่านบางกอกมุ่งสู่เมืองเพชรบุรี นิราศวังบางยี่ขัน (คุณพุ่ม): นำเรื่องโดย บุญเตือน ศรีวรพจน์ ผลงานของกวีสตรีฝีปากคมแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เล่าเรื่องราวการตามเสด็จไปเยี่ยมอาการเจ็บป่วยของเจ้าเมืองมุกดาหาร ณ วังบางยี่ขัน ในช่วงรัชกาลที่ 3–4 *นิราศจันทบุรี-กรุงเทพฯ (หลวงบุรุษประชาภิรมย์): นำเรื่องโดย สุจิตต์ วงษ์เทศ บันทึกการเดินทางค้าขายเลียบชายฝั่งทะเลจันทบุรีถึงกรุงเทพฯ ในยุคต้นรัชกาลที่ 5 สะท้อนภาพการค้าและการเข้ามาของชาวต่างชาติ นิราศยี่สาร (ก.ศ.ร.กุหลาบ): นำเรื่องโดย อาจิณ จันทรัมพร บทประพันธ์เมื่อคราวเดินทางพาบุตรีไปไหว้พระที่เขายี่สาร จังหวัดสมุทรสงคราม พร้อมรำพันถึงครอบครัวตามแบบฉบับนิราศ นิราศชมพระราชวังสวนดุสิต (กวีนิรนาม): นำเรื่องโดย ส. พลายน้อย พาเดินเท้าชมความงามของสวนและถนนหนทางต่าง ๆ ในพระราชวังดุสิตก่อนปี พ.ศ. 2451 นิราศชมตลาดสำเพ็ง (นายบุศย์): นำเรื่องโดย ส. พลายน้อย บันทึกบรรยากาศการเดินเที่ยวตลาดสำเพ็ง แหล่งเศรษฐกิจและการค้าที่คึกคัก เต็มไปด้วยร้านขายยา ผลไม้ และผ้าแพรพรรณ นิราศมหาวารีปีมะเส็ง และ แหล่เทศน์น้ำท่วม (นายเจริญ): นำเรื่องโดย ส. พลายน้อย บันทึกเหตุการณ์อุทกภัยครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2460 ที่ผู้คนต่างพายเรือเที่ยวชมเมืองด้วยความสนุกสนานท่ามกลางวิกฤต นิราศบรมบรรพต (พระพินิจหัดถการ): นำเรื่องโดย เอนก นาวิกมูล นิราศยอดนิยมพรรณนางานภูเขาทอง วัดสระเกศ เมื่อปี พ.ศ. 2466 ที่มีการจัดระเบียบผู้คนเข้าชมอย่างน่าสนใจ นิราศชมตลาด (กวีนิรนาม): นำเรื่องโดย ส. พลายน้อย* นิราศสะท้อนมุมมืดและวิถีชีวิตอีกด้านของชาวกรุง ทั้งบ่อนการพนัน โรงฝิ่น และซ่องโสเภณีในย่านสำเพ็ง ความเห็นหลังอ่าน การนำวรรณคดีมาร้อยเข้ากับประวัติศาสตร์สังคมตามแนวคิดของบรรณาธิการถือว่าประสบความสำเร็จอย่างงดงาม การอ่านนิราศเหล่านี้ทำให้เราสัมผัสถ้อยคำร้อยกรองที่ไพเราะ และจินตนาการเห็นภาพบ้านเรือน สายน้ำ การแต่งกาย การทำมาค้าขาย และปัญหาชีวิตของผู้คนในอดีตได้อย่างชัดเจนเสมือนหลุดเข้าไปอยู่ในเหตุการณ์จริง  หนังสือเล่มนี้จึงเป็นตัวอย่างชั้นดีที่แสดงให้เห็นว่า วรรณคดีและประวัติศาสตร์ไม่ใช่เรื่องน่าเบื่อหรือถูกจำกัดอยู่แค่ในห้องเรียน หากเปิดใจอ่านและพินิจพิเคราะห์ระหว่างบรรทัด เราจะพบความ "อร่อย" และสนุกสนานในการเดินทางข้ามกาลเวลาไปทำความรู้จักรากเหง้าของสังคมไทยผ่านตัวอักษรได้อย่างเต็มอิ่ม สำนักพิมพ์: มติชน ฉบับที่อ่าน: พิมพ์ครั้งแรก สิงหาคม พ.ศ. 2545 ราคา: 200 บาท วันที่ซื้อ: 4 กันยายน พ.ศ. 2545