สยามยามวิกฤต

ตกตะกอน

สยามยามวิกฤต ผลงานสารคดีประวัติศาสตร์โดย สุมิตรา จันทร์เงา (บรรณาธิการนิตยสาร ศิลปวัฒนธรรม) ที่รวบรวมขึ้นจากการเดินทางย้อนรอยเส้นทางประวัติศาสตร์ 100 ปี การเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (ร.ศ. 116 / พ.ศ. 2440) เพื่อเก็บบรรยากาศความเปลี่ยนแปลงและสืบเสาะร่องรอยหลักฐานที่ยังคงหลงเหลืออยู่ในแผ่นดินยุโรป เรื่องราวและเนื้อหาในหนังสือ หนังสือเล่มนี้เรียบเรียงขึ้นโดยอาศัยหนังสือคู่มือสำคัญ 2 เล่ม คือ พระราชหัตถเลขาเมื่อเสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป พ.ศ. 2440 และ จดหมายเหตุเสด็จประพาสยุโรป ร.ศ. 116 ของพระยาศรีสหเทพ (เส็ง) โดยผู้เขียนไม่ได้เล่าเรื่องเรียงตามลำดับเส้นทางเสด็จ แต่เจาะลึกตามความสำคัญของประเทศเป้าหมาย เริ่มตั้งแต่สาเหตุแห่งวิกฤตการณ์, ประเทศฝรั่งเศส (ต้นเหตุสำคัญ), ประเทศอังกฤษ (มหาอำนาจผู้คานอำนาจ), ประเทศรัสเซีย (มหามิตรคนสำคัญ) และประเทศเบลเยียม (ชุมทางแห่งมิตรภาพ)  เนื้อหาภายในสะท้อนให้เห็นถึงพระราชปณิธานอันแน่วแน่และพระปรีชาสามารถของรัชกาลที่ 5 ในการทรงงานหนักเพื่อนำพาประเทศชาติให้รอดพ้นจากภัยลัทธิล่าอาณานิคม ทรงพยายามพิสูจน์ให้ชาติมหาอำนาจตะวันตกยอมรับในความ "ศิวิไลซ์" ของสยาม ผ่านหลักฐานทางประวัติศาสตร์ หนังสือพิมพ์ในหอสมุด และสิ่งของเครื่องบรรณาการที่ยังคงถูกเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ ในยุโรป ความเห็นหลังอ่าน หนังสือเล่มนี้เปรียบเสมือนการได้ย้อนเวลากลับไปศึกษาอดีตอันเข้มข้นของสยามประเทศในยามวิกฤต ทำให้เราเห็นคุณค่าของการรักษาเอกราช และฉุกคิดได้ว่า แม้ในปัจจุบันประเทศไทยจะไม่ได้เผชิญกับการล่าอาณานิคมด้วยกำลังทหารเหมือนในอดีต แต่เรากลับกำลังถูกกลืนกินทางวัฒนธรรมและความคิดโดยสมัครใจ เป็นหนังสือสารคดีประวัติศาสตร์ที่อ่านสนุก ได้สาระความรู้ และชวนให้ตระหนักถึงรากเหง้าความเป็นไทยได้อย่างลึกซึ้ง สำนักพิมพ์: มติชน ฉบับที่อ่าน: พิมพ์ครั้งแรก ธันวาคม พ.ศ. 2541 ราคา: 138 บาท วันที่ซื้อ: 14 สิงหาคม พ.ศ. 2543