ความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ

ตกตะกอน

ความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ เป็นพระราชนิพนธ์ที่ทรงบันทึกเรื่องราวจากประสบการณ์การตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างประเทศทางราชการ โดยทรงพระราชนิพนธ์ย้อนหลังภายหลังจากเหตุการณ์ผ่านพ้นไปหลายปี  พระราชนิพนธ์ฉบับนี้จัดพิมพ์ครั้งแรกเนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษา 3 รอบ เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2511 และฉบับที่อ่านนี้เป็นการจัดพิมพ์ครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2547 พร้อมภาพประกอบจากการเสด็จพระราชดำเนินจำนวนมาก ซึ่งช่วยให้เรื่องราวในหนังสือมีชีวิตชีวาและทำให้ผู้อ่านเห็นบรรยากาศของเหตุการณ์ในแต่ละช่วงเวลาได้ชัดเจนยิ่งขึ้น เรื่องราวการเสด็จพระราชดำเนิน จุดเริ่มต้นของเรื่องราวสำคัญอยู่ในปี พ.ศ. 2503 เมื่อสมเด็จพระนางเจ้าฯ ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศต่าง ๆ ในยุโรปและสหรัฐอเมริกาเป็นเวลารวมประมาณ 7 เดือน ซึ่งก่อนหน้านั้นพระองค์แทบมิได้เสด็จออกนอกราชอาณาจักรเลยนับตั้งแต่เสด็จกลับมาประเทศไทยเมื่อพระชนมายุเพียง 19 พรรษา การเดินทางครั้งใหญ่ในปี 2503 จึงนับเป็นประสบการณ์ใหม่อย่างมาก ทั้งในด้านการเดินทาง การพบปะผู้คน และการปฏิบัติพระราชภารกิจในต่างประเทศ  ประเทศแรกคือ สหรัฐอเมริกา ซึ่งพระราชนิพนธ์ได้ถ่ายทอดทั้งบรรยากาศของการเดินทางและเหตุการณ์เล็ก ๆ ที่ทำให้เรื่องราวมีความเป็นมนุษย์และเข้าถึงง่าย ตัวอย่างหนึ่งคือเหตุการณ์บนเครื่องบินที่ต้องเผชิญกับอาการเมาเครื่องบินอย่างรุนแรง เป็นตอนที่อ่านแล้วอดยิ้มไม่ได้ เพราะสะท้อนให้เห็นพระอารมณ์ขันและความเป็นธรรมชาติของผู้เล่า หลังจากประทับอยู่ในสหรัฐอเมริกาเป็นเวลาประมาณหนึ่งเดือน จึงเสด็จต่อมายังยุโรป โดยมีประเทศสวิตเซอร์แลนด์เป็นศูนย์กลาง ก่อนเสด็จพระราชดำเนินไปยังประเทศต่าง ๆ ได้แก่ อังกฤษ เยอรมนี โปรตุเกส เดนมาร์ก นอร์เวย์ สวีเดน อิตาลีและนครรัฐวาติกัน เบลเยียม ฝรั่งเศส ลักเซมเบิร์ก เนเธอร์แลนด์ และสเปน พระราชนิพนธ์ยังกล่าวถึงการเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างประเทศในโอกาสต่อมา ได้แก่ ปากีสถาน มาเลเซีย นิวซีแลนด์ ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น จีน ฟิลิปปินส์ อิหร่าน รวมถึงสหรัฐอเมริกาและแคนาดา จนเป็นอันสิ้นสุดเรื่องราวการเดินทางที่ทรงนำมาเล่าสู่ผู้อ่านในหนังสือเล่มนี้ มากกว่าบันทึกการเดินทาง สิ่งที่ทำให้หนังสือเล่มนี้น่าสนใจ ไม่ใช่เพียงรายชื่อประเทศหรือสถานที่ที่เสด็จพระราชดำเนิน แต่เป็นการบันทึก “ผู้คน เหตุการณ์ และความรู้สึก” ที่เกิดขึ้นระหว่างการเดินทาง ทรงเล่าถึงพระราชภารกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระองค์เอง รวมถึงการพบปะผู้นำประเทศ พระราชวงศ์ เจ้าหน้าที่รัฐ สื่อมวลชน และประชาชนในประเทศต่าง ๆ การเสด็จพระราชดำเนินแต่ละครั้งจึงไม่ได้เป็นเพียงการเดินทางเยือนต่างประเทศ แต่เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในหลายระดับ ทั้งระหว่างพระราชวงศ์ รัฐบาล และประชาชน ทำให้ผู้คนในต่างประเทศได้รู้จักประเทศไทยมากขึ้น อีกส่วนหนึ่งที่ชอบมากคือการเล่าเหตุการณ์เกี่ยวกับการให้สัมภาษณ์สื่อมวลชน โดยเฉพาะเรื่องข่าวลือเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายในการแต่งพระองค์ ซึ่งทรงตอบคำถามด้วยพระอารมณ์ขัน ทำให้เห็นพระอุปนิสัยที่ทรงมีไหวพริบและสามารถรับมือกับสถานการณ์ที่ตึงเครียดได้อย่างเป็นธรรมชาติ ความเห็นหลังอ่าน หนังสือเล่มนี้มีคุณค่ามากกว่า “หนังสือบันทึกการเดินทาง” เพราะเป็นทั้ง บันทึกประวัติศาสตร์ บันทึกการทูต และบันทึกความทรงจำส่วนพระองค์ ที่ถ่ายทอดผ่านมุมมองของผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์จริง พระราชนิพนธ์ทำให้ภาพของการเสด็จพระราชดำเนินต่างประเทศมีมิติที่ลึกขึ้น จากเดิมที่อาจมองเห็นเพียงภาพของพระราชพิธีและการต้อนรับอย่างเป็นทางการ กลับได้เห็นเบื้องหลังของการเดินทาง เห็นความเหน็ดเหนื่อย ความกังวล อารมณ์ขัน และเหตุการณ์เล็ก ๆ ที่เกิดขึ้น ระหว่างทางการเดินทางในแต่ละครั้ง ที่ไม่ได้สะดวกสบายหรือปราศจากความเหน็ดเหนื่อยอย่างที่ภาพข่าวหรือภาพถ่ายในอดีตอาจทำให้เราเข้าใจ แต่เต็มไปด้วยพระราชภารกิจ ตารางเวลา การเดินทางระยะไกล การพบปะบุคคลจำนวนมาก รวมถึงสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด ขณะอ่านอดไม่ได้ที่จะนึกถึงการเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ซึ่งมีความสำคัญต่อการสร้างความสัมพันธ์กับนานาประเทศและทำให้สยามเป็นที่รู้จักในเวทีระหว่างประเทศ การเสด็จพระราชดำเนินในหนังสือเล่มนี้ก็ทำให้เห็นภาพของประเทศไทยในอีกยุคหนึ่ง ซึ่งกำลังสร้างความสัมพันธ์กับโลกภายนอก และต้องอาศัยทั้งการทูต การสร้างความเข้าใจ และความสัมพันธ์ระหว่างประชาชนกับประชาชน สิ่งที่ประทับใจที่สุดจึงไม่ใช่เพียงจำนวนประเทศที่เสด็จพระราชดำเนินไป แต่คือ ความหมายของการเดินทางเหล่านั้น ซึ่งมีส่วนช่วยให้คนต่างชาติได้รู้จักประเทศไทย และทำให้ประเทศไทยมีตัวตนที่ชัดเจนขึ้นในสายตาของประชาคมโลก หนังสือเล่มนี้จึงเป็นหนังสือที่ทำให้เราได้ “เดินทางย้อนเวลา” ไปพร้อมกับเรื่องเล่าจากผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์ และได้มองเห็นประวัติศาสตร์ผ่านรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ตำราเรียนอาจไม่ได้บันทึกไว้  เป็นหนังสือที่เมื่ออ่านจบแล้ว ไม่ได้เพียงรู้ว่า “เสด็จไปที่ไหนบ้าง” แต่ทำให้เราเข้าใจมากขึ้นว่า เหตุใดการเดินทางเหล่านั้นจึงมีความสำคัญต่อประเทศไทย  และเหนือสิ่งอื่นใด หนังสือเล่มนี้ทำให้รู้สึกซาบซึ้งในพระราชกรณียกิจและพระวิริยะอุตสาหะของทั้งสองพระองค์ในการทรงปฏิบัติพระราชภารกิจเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนและความสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศไทยกับนานาประเทศ ฉบับที่อ่าน: พิมพ์ครั้งที่ 2 จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 12 สิงหาคม 2547 ราคา: 365 บาท วันที่ซื้อ: 17 กันยายน 2547